11 november 2015

Gemeenteraad stelt begroting 2016 vast

Dinsdag 10 november behandelde de gemeenteraad van Langedijk de programmabegroting, met het oog op het preventieve toezicht van de provincie een belangrijk moment. De basis was aardig, want het college presenteerde een sluitende begroting, sterker nog, binnen de looptijd van het meerjarenperspectief presenteert het college zelfs een voorzichtig herstel. En uit de begroting, maar ook de besprekingen in het forum werd duidelijk dat het college niet met de natte vinger, maar juist zeer voorzichtig te werk gaat: mogelijke tegenvallers zijn wel ingerekend, mogelijk voordelen niet. Bijvoorbeeld de kosten voor onderzoek naar de bestuurlijke toekomst: gerekend wordt met hoge kosten, terwijl mogelijke subsidies van de provincie volledig buiten schot blijven. Hetzelfde geldt voor de opbrengsten van precario: de invoeringskosten zijn redelijk hoog (misschien wel onrealistisch hoog) de opbrengsten in de eerste jaren zijn conservatief. Dat was ook een belangrijke reactie van de provincie op deze begroting: er ligt een sluitende begroting; een belangrijk middel om extra inkomsten te genereren, de precariobelasting, zijn niet zeker, maar ook niet irreëel. En zelfs de vastgestelde bezuinigingen ad 717.000 euro, zoals de raad die eind augustus vaststelde, hoewel dat voor een belangrijk deel niet onze keuzes waren, zijn op een reële manier ingebracht. Niet alles is in één keer als bezuiniging gescoord, dat is verspreid in de tijd. En toch ligt er een sluitende begroting.

Maar zonder extra inkomsten sluit de begroting niet en moet er naast de miljoenenbezuinigingen van de afgelopen jaren – de afgelopen vijf jaren is het bij elke kadernota, bij elke begroting voornamelijk gegaan over bezuinigingen, nieuw beleid is nauwelijks van de grond gekomen, ‘interessante investeringen’ zijn al helemaal niet aan de orde geweest. Langedijk heeft dus géén gemeenschapsvoorziening in Noord- en Zuid-Scharwoude, en er is noch komt een adequate sporthal in de nabijheid van CSG Jan Arentsz. De keuze gaat vooral over de vraag: verhogen we de lasten direct, makkelijk via de OZB, of indirect, via een belasting op het ondergrondse leidingennet? Gekozen is voor het laatste, omdat onze inwoners nu al betalen voor precarioheffingen in andere gemeenten, hoe lastig de invoering daarvan ook is en hoe ongewis de feitelijke inkomsten ook zullen zijn. Het voordeel is, en het college geeft dat terecht aan, dat op de achterhand altijd nog een OZB-verhoging mogelijk blijft. We zitten immers nog lang niet op het normtarief!

In de voorliggende begroting lijkt precariobelasting een belangrijk issue te zijn; juist over dit onderwerp hebben de raadsleden veel informatie gekregen. Tijdens de forumbesprekingen hebben betrokken Langedijkers juist op dit onderwerp ingesproken. Feitelijke situatie is dat bij vaststelling van de Kadernota al is besloten tot invoering van precariobelasting, meer specifiek precariobelasting op ondergrondse leidingen. Feitelijk is ook dat precariobelasting voor de gemeente een legale wijze van belastingheffing is; je kunt er nog zo veel over roepen, dát is de feitelijke situatie. En er zijn verschillende gemeentes in Nederland die om die reden dan ook precario op ondergrondse leidingen heffen. Aan deze heffing zijn twee belangrijke voordelen verbonden: als het lukt, dan is het een belasting met (op termijn) lage perceptiekosten, immers er zijn maar een paar belastingplichtigen. Het alternatief, verhoging van de OZB, is dan niet nodig, wat betekent dat het weerstandsvermogen van de gemeente intact blijft, immers: de onbenutte belastingcapaciteit is een belangrijke drager voor dat weerstandsvermogen. En natuurlijk zijn er ook nadelen aan verbonden: de lasten voor onze inwoners stijgen, en die stijging wordt nog eens belast met BTW. Maar omdat lang niet overal deze belasting wordt geheven is de lastenverhoging voor de inwoners van Langedijk (aanzienlijk) minder dan bij een verhoging van de OZB, immers precario wordt omgeslagen over alle gebruikers, óók die in de regio, in de provincie, in het land… …
Dat de Tweede Kamer kritische vragen stelt, doet daar niets aan af. Voordat een eventuele wet is aangenomen die precario op ondergrondse leidingen verbiedt, zijn we toch weer een stuk verder in de tijd (wetsvoorstel, advies betrokken partijen, advies Raad van State, behandeling TK, al dan niet aanpassing wetsvoorstel, aannemen wet door de TK, behandeling EK, vaststelling, publicatie … …).

Overigens is in de voorstellen over de precariobelasting ook de heffing van precariobelasting op het eigen rioolnet beeld gekomen. Een dergelijke belasting op het eigen rioolnet wordt doorberekend in het rioolrecht, waardoor dit direct leidt tot een lastenverhoging voor eigenaren van onroerende zaken in  Langedijk, een verhoging die ook nog eens met BTW wordt belast. Met de heffing van precariobelasting wordt juist geen directe lastenverzwaring beoogd. Om deze redenen diende de PvdA, snel ondersteund door de fracties van Dorpsbelang Langedijk, Kleurrijk Langedijk  en Hart voor Langedijk/D66 het voorstel in de heffing op het eigen rioolnet buiten beschouwing te laten.

Een aantal zeer betrokken Langedijkers heeft de begroting nauwgezet doorgenomen en deed ons een aantal alternatieve voorstellen voor een sluitende begroting. Een kleine greep: verkleinen van de ambtelijke organisatie, verlagen van subsidies, het uitsmeren van onderhoud en bestuurlijk samengaan.

Is verkleinen van de ambtelijke organisatie een middel? Voor ons, als buitenstaanders, is dat altijd een goed middel, kan het wel een tandje meer of kan er wel extra’s worden gedaan. Maar we merken aan veel zaken dat het binnen de huidige organisatie schuurt en kreunt. Daar komt bij: door de druk op de ambtelijke organisatie, door de voortdurende bezuinigingen op die organisatie van de afgelopen vijf jaar wordt Langedijk meer en meer een minder aantrekkelijke werkgever: we hebben als de raad de mogelijkheid een signaal van rust af te geven, een signaal dat we de organisatie serieus nemen, net zoals we de omvang van de griffie serieus nemen, immers bij de begroting 2016 lig ook het voorstel de formatie van de griffie op sterkte te brengen.

Verlagen van subsidies tot nihil dan? Dat had de raad dan vorig jaar moeten doen, bij de invoering van het nieuwe subsidiebeleid, dan was het in één keer duidelijk geweest; om binnen een jaar nogmaals het beleid op de schop te nemen is ongeloofwaardig. En in alle eerlijkheid: wat Langedijk nog aan subsidies uitgeeft is eigenlijk een lachertje. We vernemen in de loop van 2016 hoe het nieuwe subsidiebeleid feitelijk uitpakt. Daar komt nog bij dat het subsidiebeleid uiteenvalt in twee onderdelen: de uitvoering van gemeentelijk beleid, misschien is het hier beter te spreken over de inkoop van noodzakelijke diensten op het gebied van zorg en welzijn en de ondersteuning van verenigingen, dat wat ik noem het ‘echte’ subsidiebeleid. De aanvragen liggen in de verhouding 15:85, maar in de uitgaven liggen de verhoudingen wel precies andersom. Met andere woorden: we krijgen een aardig voorstel, maar eigenlijk is daar helemaal geen geld te halen!

Het uitstellen of langer uitsmeren van onderhoud in ons dorp gebeurt al zoveel mogelijk, veelal noodgedwongen door opgelegde bezuinigingen; een nog tragere uitvoering is een paardenmiddel, is op termijn funest voor de financiële positie. En met binnen de fractie veel ervaring binnen de wereld van beheer en onderhoud van de openbare buitenruimte kent de PvdA de consequenties daarvan maar al te goed: elke euro die we nu uitsparen (nadrukkelijk dus niet besparen), kosten ons op termijn anderhalf tot twee keer zoveel!

En dan komen we bij het laatste punt dat ons werd voorgesteld: bestuurlijk samengaan. Die opmerking gaat véél te kort door de bocht. De PvdA is ervan overtuigd dat in een omgeving waar de gemeente meer moet doen met minder geld, het voor een kleinere gemeente als Langedijk steeds moeilijker wordt om zelf inkleuring te geven aan beleid. Maar voordat je je eigenheid opgeeft, moet wel duidelijk zijn welke visie je op Langedijk hebt. En dat kan dan het uitgangspunt zijn voor gesprekken over de bestuurlijke toekomst.

Was de voorliggende begroting ook de begroting van de PvdA? Nee, maar met de brief van de provincie in gedachten waren er weinig argumenten om tegen de begroting te (kunnen) stemmen. Nadrukkelijk hebben we daarom voorgesteld een aantal bezuinigingen in het sociale domein terug te draaien. Een actieve deelname aan de samenleving is kernpunt in het huidige Langedijker sociaal beleid en die actieve deelname kan onder meer worden bevorderd door zelfstandigheid, sociale activering en sportbeoefening. De op mede-initiatief van de PvdA in het leven geroepen Commissie Sociaal Domein bereidt in samenspraak met de raad een toekomstbestendige visie op het sociaal beleid in Langedijk voor; vooruitlopend op die visie vonden wij het niet wenselijk op korte termijn grote bezuinigingen door te voeren binnen het sociale domein. In dat kader wilden we blijven inzetten op sociale activering, het jeugdsportfonds en een pas voor de minima. En dat initiatief werd omarmd binnen de coalitie (CDA en Dorpsbelang Langedijk) en de oppositie (Kleurrijk Langedijk en Hart voor Langedijk/D66). De raad stemde met 17-2 in met dit amendement op het sociale domein. waardoor deze begroting ook onze begroting werd!

In dit kader waren twee amendementen van de fracties van GroenLinks en de ChristenUnie interessant; twee amendementen die tegen onze amendementen aanschuurden (overigens waren beide fracties in het voortraject nadrukkelijk uitgenodigd aan te sluiten bij onze voorstellen, een uitnodiging waaraan geen gehoor werd gegeven). Ten eerste lag een amendement over de precariobelasting voor: in plaats van deze belasting wilden beide fracties de OZB verhogen. Het andere amendement ging in op bezuinigingen in het sociale domein. Ik kan niet anders dan concluderen dat dit amendement nauw aansluit op het amendement dat wij met DL, KL, HvL/D66 en het CDA indienden. En ook tijdens het debat riepen Dirk Boonstra (HvL/D66) en ik beide fracties op toch aan te sluiten bij het meerderheidsstandpunt. Belangrijke overweging daarbij was dat de aangegeven dekking volstrekt boterzacht was: weer of verder korten op het apparaat, op salarissen, behalve dat daarmee geen vertrouwen of betrokkenheid wordt uitgesproken, moet dit ook nog maar eens gerealiseerd kunnen worden.

Beide amendementen werden aangenomen (17 voor, twee tegen), waarna wij met een redelijk goed gevoel vóór de begroting 2016 konden stemmen. Ook de programmabegroting werd aangenomen, met 17 stemmen voor en twee tegen.